Sterrenhemel

Twintig minuten nadat het laatste licht uit is, zie je ongeveer drie keer zoveel als aan het begin. Zo lang heeft het oog nodig om zich in te stellen — en één enkel wit telefoonscherm zet die twintig minuten voor de hele groep terug. Daarom krijgt iedereen een hoofdlamp met rood licht zolang het nog licht is.

De afspraak richt zich naar de maan. Bij volle maan is de hemel licht als in een buitenwijk; rond nieuwe maan ligt de Melkweg als een doorlopende band over het hoogland en reikt van horizon tot horizon. Die nachten leggen we maanden van tevoren vast.

Er wordt in de middag omhoog gereden, zodat je de plek bij daglicht ziet. Op tweeduizend meter zijn er gaten, stenen en droge beekbeddingen, en in het donker vind je die met je scheenbeen. De rest van de heenweg is onspectaculair: een piste, een vlakke zadel, geen dorp, geen weg en geen licht in zicht.

De Aragats-helling bij Byurakan heeft zijn reputatie niet toevallig — daar staat sinds de jaren veertig een observatorium, omdat de lucht boven het Armeense hoogland droog en rustig is. Tot dat observatorium hebben we geen toegang. Tot dezelfde lucht wel.

Het wordt eerder koud dan je denkt. Bij vijftien graden in de middag is het om twee uur 's nachts vier, en je beweegt in die tijd nauwelijks. We nemen dekens en hete thee mee, en toch zit de halve groep na twee uur in de auto.

Fotograferen kan, maar vraagt een statief en geduld. Dertig seconden belichting bij open diafragma, en de sterren beginnen al te trekken. Wat er daarna op het scherm staat, heeft weinig te maken met wat je zojuist hebt bekeken.

Het effect dat blijft, krijgt geen camera: de hemel krijgt diepte zodra het oog klaar is met instellen. Op een foto is hij weer vlak.