Ambachten

De eerste slag gaat mis, en de tweede ook. De beitel staat te steil, het tufsteen breekt uit in plaats van af te springen, en van de geplande lijn wordt een kerf met rafelige rand. Na een uur heb je een ondiepe groef van tien centimeter en respect voor mensen die daar vlechtwerk van maken. De steenhouwer naast je zegt er niets over; hij draait je beitel dertig graden vlakker en gaat verder.

De werkplaatsen waar we heen gaan, zijn werkplekken. Er loopt geen demonstratie, er loopt de ochtend die de steenhouwer toch had gehad, en jij zit ernaast en doet mee. Dat is ongemakkelijker dan een showwerkplaats en de reden waarom er iets blijft hangen.

Er wordt aan twee dingen gewerkt. De chatsjkar, de Armeense kruissteen: zacht tufsteen, een steenhouwer die zonder voorbeeld werkt, en een patroon dat zich nooit herhaalt omdat het nooit twee keer is getekend. En het tapijt: een raamweefgetouw, wol in kleuren van meekrap, walnootbast en uienschil, en knopen die een weefster in een seconde legt en jij in tien.

Wol is het deel dat de meesten onderschatten. Voordat er wordt geverfd, wordt er gewassen, gekamd en gesponnen, en de geur van warme, vochtige wol zit tot 's avonds in je jas. Meekrap geeft geen rood dat eruitziet als gekocht rood; het trekt naar steenrood en wordt over de jaren lichter in plaats van bleker.

Er wordt gewerkt met het gereedschap van de werkplaats en volgens haar regels. Een veiligheidsbril bij het beitelen is verplicht, omdat tufsplinters vlak wegvliegen, op ooghoogte. Het stof is het tweede punt: steenstof hoort niet in de longen, daarom werken we bij de open deur.

Je werkstuk is zelden toonbaar. Een handpalmgroot stuk tufsteen met een scheve lijn erin, een stukje weefsel van vier centimeter. Allebei interesseert de douane niet en ligt er tien jaar later nog.