Noorden: Sevan, Dilijan & de kloosters van Lori

Vier dagen in het noorden, en de eerste begint met hoogte winnen. Vanaf Jerevan, zo’n 990 meter, loopt de M4 naar het noordoosten; na 65 kilometer ligt het Sevanmeer naast de weg, waarvan het peil in 2012 op 1.900 meter werd gemeten, en daarna klimt het wegdek verder naar de pashoogte boven Semyonovka, ruim 2.100 meter en het hoogste punt van de hele ronde. Sinds 2003 neemt een tunnel van 2.257 meter de scherpste haarspelden uit de afdaling naar Dilijan weg; de oude weg over de pas ligt er nog. Daarachter verandert het land volledig: Dilijan ligt tussen ongeveer 1.260 meter in het dal en 1.500 meter tegen de hellingen, krijgt jaarlijks rond 650 millimeter neerslag op bijna honderd dagen en staat in beuken- en eikenbos. Dat is wat deze route aankondigt — hier gaat het over leem en niet over stof.

Het Nationaal Park Dilijan meet 240 vierkante kilometer en reikt van 1.070 tot 2.300 meter; de hoofdas is de geasfalteerde M4, die er dwars doorheen loopt. Het werk zit in de zijroutes: grove bospaden met diepe kuilen, beekovergangen zonder brug en na regen een bodem die in leem verandert en het spoor glibberig maakt. Vijftien tot twintig kilometer binnen het park kosten een tot anderhalf uur — afstand zegt hier weinig, toestand alles. Op die zijroutes gelden vierwielaandrijving en zo’n 200 millimeter bodemvrijheid als minimum; daarbij verlagen we de bandenspanning, omdat een breder contactvlak op zachte bosgrond meer oplevert dan pk’s. Boven 1.600 meter staat tot eind mei vaak nog sneeuw of smeltwater in de sporen. Het klooster Haghartsin op 1.430 meter is daarentegen asfalt: achttien kilometer vanaf Dilijan, op het eind smal, met parkeerplaats bij de ingang.

De tweede dag is het tegendeel en tegelijk de langste achter het stuur, zonder een meter grind. Vanuit Dilijan loopt de weg via Vanadzor op 1.350 meter naar de M6 richting Tbilisi, en die zakt met de Debed het dal in. De rivier ontstaat bij Dzoragyukh op 920 meter uit de Dzoraget en de Pambak; in Alaverdi staat de wagen op 715 meter, bij de kloostervesting Akhtala op 690 — het laagste punt van deze reis. Wat de dag vraagt zijn haarspelden, geen lage gearing: naar Haghpat op 1.000 meter en naar Sanahin op 1.016 meter klimt telkens een korte, steile serpentineweg uit het dal naar het plateau, allebei verhard tot aan de parkeerplaats. Lopen doe je pas achter de poort, over oude, ongelijke plavuizen.

Dag drie draait naar het westen. De dalweg door de Dzoraget-kloof is geasfalteerd en het hele jaar open, terwijl de rivier ernaast tot 300 meter diep in het basalt ligt; Stepanavan erboven ligt op net geen 1.400 meter. Het terreinwerk komt daarna: vanaf de afslag bij Shirakamut zo’n tien kilometer grind- en veldspoor naar de Trchkan-waterval, meermaals door de Chichkhan op ondiepe doorwaadbare plaatsen, het laatste stuk over vochtig rivierzand dat na regen meegeeft. In de winter is die toegang gesloten — vandaar het seizoen van mei tot oktober. Onder begeleiding rijden we in konvooi, met de leidende gids voorop over bospad en doorwaadbare plaatsen; zelf rijden betekent dat je de hoofdwegen alleen doet en in het terrein achter de gidswagen blijft, na de offroadtraining vooraf. Waar je slaapt wordt bepaald door de comfortklasse, niet door de plek: Signature boekt een spahotel, Expedition een gastenverblijf, Frontier wildkamperen — drie nachten, één in Dilijan en twee in Alaverdi. Waarmee de voertuigen daarvoor zijn uitgerust staat op de vlootpagina, wat in het terrein geldt op de veiligheidspagina.