Horbategh-geyser: mineraalbron aan de rand van Vayots Dzor

De Horbategh-geyser bevindt zich aan de bovenzijde van het gelijknamige dorp in het noorden van de regio Vayots Dzor, ongeveer 20 kilometer ten noorden van Yeghegnadzor. Op ongeveer 2000 meter hoogte, aan de voet van het Vardenis-gebergte dicht bij de Artabun-vallei, treedt koolstofdioxide-rich mineraalwater uit de grond en stijgt in onregelmatige stoten omhoog. In de loop der tijd hebben zich minerale afzettingen rond het uitstroomingspunt gevormd, die het terrein rood-rood, oker en krijtwit kleuren. Open bergweiden omringen het gebied, met de hellingen van het Vardenis-massief op de achtergrond. Het dorp zelf heeft ongeveer 240 inwoners; van het laatste huis tot de bron is het slechts enkele minuten lopen.

In het kort

Locatie: dorp Horbategh, gemeentschap Yeghegis, regio Vayots Dzor, Armenië. Hoogte: ca. 2000 m. Coördinaten: 39,90174, 45,3322. Type: geyser / mineraalbron (koolstofdioxide-aangedreven, periodische waterontlasting). Dichtstbijzijnde plaats: Horbategh. Beste seizoen: mei tot oktober. In de buurt: Tsakhats Kar-klooster (ca. 2 km), Smbataberd-vesting, Yeghegis-dorp. In het dorp: een khachkar (kruis-steen) uit 1291 en de Kerk van de Heilige Aartsengelen.

Geschiedenis en omgeving

Horbategh is een oud bewoningsgebied in de Yeghegis-vallei, bewoond sinds de Middeleeuwen. Dit wordt getuigd door een bewaarde khachkar uit 1291 en de Kerk van de Heilige Aartsengelen in het dorp. Op enkele kilometers afstand liggen het Tsakhats Kar-klooster, waarvan de gebouwen boven de Yeghegis-rivier tussen Yeghegis en Horbategh hangen, evenals de bergvesting Smbataberd. De geyser zelf is geen gebouwd monument, maar een natuurlijk geologisch fenomeen: in het vulkanisch gevormde ondergrondse gesteente van Vayots Dzor lost opstijgend koolstofdioxide het mineraalwater op, dat periodiek ontlaadt en karakteristieke minerale afzettingen achter laat.

Legende & mythe

Er kon geen onafhankelijk gedocumenteerde legende van de geyser worden gevonden. Volgens de overlevering worden koolstofdioxiderijke mineraalbronnen zoals deze in de regio geacht genezende eigenschappen te hebben, en water uit dergelijke uitzettingen werd door plaatselijke bevolking gewaardeerd. Dergelijke toeschrijvingen worden mondeling overgeleverd en zijn niet wetenschappelijk geverifieerd; zij behoren tot de lokale waarneming van de bron, niet tot haar bewezen eigenschappen.

Waarom de bezoek loont

Een actieve, koolstofdioxide-aangedreven mineraalbron-geyser is een zeldzaam fenomeen, en deze bevindt zich buiten de gebruikelijke routes aan het einde van een klein bergdorp. Je staat rechtstreeks op het uitstroomingspunt, ziet het mineraalkleured landschap van dichtbij en hebt de open Vardenis-hellingen als achtergrond. Als je al op weg bent naar Tsakhats Kar of Smbataberd, vind je hier een rustige, zelden bezochte natuurplaats op ongeveer 2000 meter, bereikbaar alleen via de oneffen spoor.

Praktische informatie

Beste tijd: mei tot oktober; in sneeuwmaanden is de toegang meestal niet mogelijk. Voertuig: 4x4 SUV; vierwielaandrijving noodzakelijk in natte omstandigheden. Stevig schoeisel voor het laatste stuk over de weide. Er is geen infrastructuur ter plaatse, breng water en voedsel mee. Het mineraalwater is niet getest; drink het niet ongefilterd. Hou afstand van het directe uitstroomingspunt; de grond daar is vochtig en glibberig. Kan worden gecombineerd met het Tsakhats Kar-klooster en de Smbataberd-vesting in de nabije omgeving.