Bgheno-Noravank: Een verborgen reliëfkerk in het bos van Syunik

Bgheno-Noravank staat op een smal bergkam omringd door bebost ravijnen in de provincie Syunik, ongeveer drie kilometer oost van het dorp Bardzravan en zo'n zes kilometer zuidoost van Shinuhayr. De hoogte bedraagt 1.282 meter. Het betreft een enkel klein zaalkerkje van lichte steen, verscholen tussen eiken en dicht onderbegroeiing. Uitwendig oogt het bouwwerk bescheiden, maar de muren dragen een van de rijkste reliëfversieringen van het middeleeuwse Armenië. De dichtstbijzijnde grotere stad is Goris.

In het kort

Type: Klooster (culturele site), regio Syunik. Coördinaten: 39,388155 N, 46,360081 O. Hoogte: 1.282 m. De huidige kerk werd in 1062 opgericht, ter plaatse van een ouder stenen bouwwerk uit 963; de overlevering verbindt de herbouw met prins Grigor I. Ashotian van Syunik. De ruïne werd in de jaren twintig van de vorige eeuw herontdekt door schrijver en agronomist Axel Bakunts. Dichtstbijzijnde stad: Goris. Beste seizoen: mei tot oktober. Terrein-factor: 3 van 5.

Geschiedenis van de kerk

Op deze plaats stond sinds 963 een stenen kerk. Prins Grigor I. Ashotian van Syunik deed het bestaande bouwwerk in 1062 oprichten. De reliëfs aan de gevelwanden — vlecht- en lijnmotieven, granaatappeltwijgen en taferelen uit Christus' leven — behoren tot de fijnste werken van hun tijd; onderzoekers plaatsen de beeldhouwkundige kwaliteit veelal vlak achter de kruiskerk van Achtamar. In de daaropvolgende eeuwen verviel het afgelegen klooster en raakte in vergetelheid. Pas in de jaren twintig van de vorige eeuw ontdekte de schrijver Axel Bakunts, die als agronomist door de regio trok, de met begroeiing overgroeide ruïne en herstelde deze in het lokale bewustzijn. De ligging in het bos verschafte de plaats door de tijd heen strategische betekenis; de regio was toneel van Syuniks zelfverdediging in 1919-1921.

Legende & mythe

De naam Noravank betekent 'nieuw klooster' in het Armeens, een in de Middeleeuwen veelgebruikte benaming voor kloosterstichtingen, hier onderscheiden door het voorvoegsel Bgheno van het bekendere Noravank bij Areni. Geen wijd verspreide, onafhankelijke legende is voor deze plaats gedocumenteerd. Wat zich heeft bewaard, is de herinnering aan de herontdekking: Volgens de overlevering zou schrijver Axel Bakunts de met bosgroei verborgen kerk toevallig tijdens een van zijn wandelingen hebben gevonden, de rijke reliëfversiering nauwelijks zichtbaar onder mos en struikgewas.

Waarom een bezoek de moeite loont

Bgheno-Noravank verdient een bezoek voor wie Armeens steenwerk buiten de bekende kloosters wil ontdekken. De reliëfbewerking is uitzonderlijk dicht en gedetailleerd, en de bosachtige afzondering van de plaats betekent dat je het meestal helemaal voor jezelf hebt. Het korte maar ruwe pad vanaf Bardzravan houdt het bezoekersaantal laag — wie hier aankomt, heeft een bewuste keuze gemaakt. De combinatie van vroege bouw, hoge beeldhouwkundige kwaliteit en het verhaal van een vergeten en later herontdekte kerk maakt het bezoek werkelijk boeiend, niet louter landschappelijk.

Praktische informatie

Beste seizoen: mei tot oktober, wanneer het bospad droog en begaanbaar is. Buiten deze maanden kunnen regen of sneeuw de laatste drie kilometer uiterst moeilijk maken. Het startpunt voor de toegang is Bardzravan; van daar voert het pad naar de bergkam. Een voertuig met vierwheeldrive en redelijke bodemvrijheid wordt aanbevolen. Stevig schoeisel is nuttig, aangezien het terrein rond de kerk oneven en deels begroeid is. Geen sanitaire voorzieningen of voedselvoorziening zijn ter plaatse beschikbaar; neem water mee. De dichtstbijzijnde grotere plaats met onderkomen en voedselvoorziening is Goris.